از شيعيان بلخ براى امام عليه السّلام فرستاد و به همين منظور نام خود را در نامه تغيير داد ؛ اما نامه‌اى كه در جواب او به دستش رسيد به نام و نسب خود وى نوشته شده بود . « 1 » علاوه بر اين‌ها ، حضور چشمگير وكيلان امام عليه السّلام در خراسان از جمعيت قابل‌توجه شيعيان در اين ناحيه حكايت مىكند و در طى دوران غيبت ، وكيلان متعددى از جانب امام عليه السّلام در خراسان فعاليت داشتند كه به نام شمارى از آن‌ها اشاره شده است . « 2 » ماوراء النهر « 3 » در ماوراء النهر شيعيان ، بيشتر در شهرهاى سمرقند و كش و بخارا مىزيستند . اين سه شهر از بزرگترين شهرهاى ماوراء النهر به شمار مىرفتند و سمرقند و بخارا مدت‌ها مقرّ حكمرانى اميران سامانى بود . تشيع امامى در اواخر قرن سوم ، يعنى آغاز غيبت صغرى در اين ناحيه گسترش يافت . عامل اساسى در اين امر وجود برخى عالمان بزرگ شيعى در اين ناحيه بود . حسين بن اشكيب ، يكى از اصحاب امام عسكرى عليه السّلام ، در شهر سمرقند مىزيست . او اهل مرو بود ، ولى در سمرقند سكنى گزيد و علاوه بر فقه در كلام نيز تبحر داشت و كتاب‌هايى در ردّ آراء و نظرات زيديه و ديگر مخالفان نوشته بود . « 4 » موقعيت علمى او به‌گونه‌اى بود كه حتى اهل سنت نيز در حلّ مشكلات بزرگ علمى و عقيدتى به او مراجعه مىكردند ، از جمله در مناظره با گروهى از مردم كشمير كه به بلخ آمده بودند تا دربارهء اسلام

--> ( 1 ) . صدوق ، كمال الدين ، ص 488 . ( 2 ) . ر . ك : همان ، ص 504 و كشى ، رجال ، ص 542 و مامقانى ، تنقيح المقال ، ج 2 ، ص 647 . ( 3 ) . ماوراء النهر دورترين ايالت اسلامى در نواحى شرقى بود كه در شمال خراسان بزرگ قرار داشت . اين سرزمين در ميان دو رودخانه سيحون و جيحون واقع بود كه اولى مرز آن با تركستان ، سرزمين غيرمسلمانان ، و دومى مرز آن با خراسان بود . مهم‌ترين شهرهاى آن سمرقند ، بخارا ، كش و چاچ بودند . ( 4 ) . نجاشى ، رجال ، ص 32 .